Over liefde, creativiteit, afkomst en de vrijheid om jezelf te benoemen

Liefde. Misschien begint het daar allemaal.

De afgelopen tijd ben ik opnieuw gaan nadenken over hoe ik mezelf presenteer. Over de naam waaronder ik werk, over wat ik met mijn kunst wil vertellen en over wat er schuilgaat achter het werk dat mensen te zien krijgen.

Soms heb je een aanleiding nodig om vragen te stellen die al veel langer in je leven aanwezig zijn.

Wie ben ik als kunstenaar? Wat wil ik laten zien? En hoeveel van mezelf neem ik mee wanneer ik mijn werk met de wereld deel?

Ik dacht na over mijn werk, maar kwam al snel uit bij iets wat veel verder teruggaat dan mijn kunstenaarschap alleen. Bij liefde, creativiteit, afkomst en identiteit. Bij de dingen die je vormen, vaak zonder dat je er bewust voor kiest.

Creativiteit is voor mij nooit alleen een vaardigheid geweest. Het is een manier van kijken, denken en leven. Een intensiteit die moeilijk uit te leggen is. Soms werkt die tegen je. Je ziet verbanden die anderen nog niet zien, voelt iets voordat je het kunt uitleggen en blijft zoeken naar mogelijkheden waar anderen misschien al lang zijn gestopt met kijken.

In organisaties worden trainingen gegeven over out-of-the-box thinking en creative problem-solving. Voor veel creatieve mensen is dat bijna een natuurlijke manier van denken. We leggen verbanden, stellen vragen, experimenteren en zoeken naar andere perspectieven. Toch worden kunstenaars en creatieve geesten niet altijd serieus genomen. Alsof creativiteit pas waarde krijgt wanneer iemand er een methode, een model of een functie aan heeft gegeven.

Het brengt me steeds terug bij dezelfde vragen.

Wie zijn we? Wat dragen we met ons mee? En hoeveel daarvan hebben we eigenlijk zelf gekozen?

Dwars door je heen kijken

Waarom wordt er soms dwars door je heen gekeken, terwijl je recht voor iemand staat?

Het is een vraag die me bezighoudt. Wat maakt dat iemand je wel ziet, maar je toch niet werkelijk lijkt waar te nemen? Dat je aanwezig bent, maar niet helemaal wordt opgemerkt? Dat wat je laat zien niet altijd overeenkomt met wat een ander denkt te zien?

En hoe vaak doen we dat zelf?

We kijken naar wat we herkennen. Naar wat we al denken te weten. We plaatsen iemand in een hokje, verbinden een gezicht aan een verwachting en denken dat we het verhaal daarmee begrijpen. Terwijl er achter dat eerste beeld nog zoveel schuilgaat.

De vraag brengt me ook terug bij mezelf.

Hoe kijk ik naar anderen? Wat zie ik werkelijk? En wat vul ik zelf in?

Zelfreflectie betekent voor mij niet dat je overal meteen een antwoord op moet hebben. Soms begint het juist met de bereidheid om een vraag niet uit de weg te gaan. Om opnieuw te kijken, ook wanneer dat betekent dat je iets over jezelf ontdekt wat je nog niet eerder had gezien.

Verandering begint bij de bereidheid om je eigen blik te onderzoeken. Niet vanuit de zekerheid dat je het bij het rechte eind hebt, maar vanuit de vraag of je wel alles ziet.

De vlinder

Als kind voelde ik me altijd al een vlinder. Mijn familie noemde me mariposa — Spaans voor vlinder.

Op mijn zestiende of zeventiende zag ik ergens een suikerzakje met mijn naam erop: VANESSA. Daaronder stond een afbeelding van een vlinder, met het woord mariposa erbij.

Ik wist al dat Vanessa ook de naam is van een geslacht vlinders. Maar daar, op dat kleine stukje papier, kwamen mijn naam, de vlinder en het woord ineens samen.

Ik zie mezelf nog met dat suikerzakje in mijn handen. Hoe ik het tussen mijn vingers draaide. Draaien, stoppen, kijken. En weer opnieuw.

Ik herinner me de beweging. Het beeld. Mijn naam, de vlinder, het woord mariposa.

Sommige herinneringen bewaren niet alleen een gedachte, maar ook een beweging, een beeld of een gevoel. Ze blijven ergens aanwezig, zonder dat je meteen weet waarom.

Niet alles wat betekenis krijgt in je leven, kondigt zichzelf aan. Soms begrijp je pas veel later waarom iets je is bijgebleven. Een beeld kan in je blijven bestaan, zonder dat je weet wat je er ooit mee zult doen.

Ik ben altijd gefascineerd geweest door de manier waarop beelden en symbolen betekenis krijgen. Hoe iets kleins iets groters kan oproepen. Hoe een beeld iets kan zeggen waarvoor je zelf nog geen woorden hebt.

Wat je meedraagt

Ik ben geboren in New Rochelle, New York, uit Nederlands-Indonesische ouders. Mijn jeugd bracht me langs verschillende landen en werelden: Polen, België, Ivoorkust, Nederland, Turkije en Curaçao.

Een jeugd tussen culturen maakt je blik ruimer, maar kan je ook laten zoeken naar de plek waar je precies thuishoort. Je leert je aanpassen, observeren en schakelen. Je ontdekt dat wat in de ene omgeving vanzelfsprekend is, in een andere omgeving heel anders kan worden bekeken.

De term third culture kid geeft daar woorden aan. Maar een term is niet hetzelfde als een ervaring.

Je kunt je op veel plekken thuis voelen en toch blijven zoeken. Je kunt verschillende werelden in je dragen zonder jezelf volledig in één daarvan te herkennen.

Wanneer je telkens in een nieuwe omgeving terechtkomt, leer je vanuit verschillende perspectieven naar de wereld te kijken. Je merkt wat mensen met elkaar verbindt, maar ook wat hen van elkaar scheidt. Je leert dat identiteit niet altijd eenvoudig te vangen is in één nationaliteit, één cultuur of één verhaal.

En dan is er nog alles wat je meekrijgt zonder dat je er zelf voor hebt gekozen.

Geschiedenis. Familieverhalen. Stiltes. Namen.

Sommige dingen begrijp je pas wanneer je ouder wordt. Niet omdat ze daarvoor niet bestonden, maar omdat jij er op een andere manier naar leert kijken.

Zo lang als ik me kan herinneren, ervaar ik dingen intens. Ik voel veel, neem waar wat niet altijd wordt uitgesproken en merk soms dat iets me raakt voordat ik precies begrijp waarom.

Dat hoort bij wie ik ben. Het is ook gevormd door het opgroeien in verschillende omgevingen en culturen, telkens opnieuw moeten kijken, luisteren en mijn weg vinden.

Je leert niet alleen wat mensen zeggen, maar ook aandacht te hebben voor wat onuitgesproken blijft.

15 augustus

Toen ik eenentwintig was en op Curaçao woonde, bleef ik tegen mezelf zeggen: 15 augustus. Ik voel iets met die datum.

Ik kende de Indische geschiedenis. Ik was ermee opgegroeid en kende de herdenking. Het was geen nieuwe ontdekking. Maar daar, op Curaçao, voelde ik iets wat zich moeilijk liet wegredeneren.

Het was intens. Alsof mijn voorouders steeds luider van zich lieten horen.

Mijn verbinding met mijn Indisch-Chinese achtergrond is met de jaren sterker geworden. Als een vuur dat niet langer alleen op de achtergrond brandt, maar gehoord wil worden.

Niet meer stil kan zijn. Niet meer stil wil zijn.

Onze verhouding tot afkomst verandert met de tijd. We gaan anders luisteren naar wat al aanwezig was. Soms zijn we er op een bepaald moment gewoon klaar voor om niet langer weg te kijken van wat in ons leeft.

Ik weet dat die verbinding voor mij steeds belangrijker is geworden.

En daarmee ook de vraag wat ik wil bewaren, wat ik wil onderzoeken en wat ik zelf wil doorgeven.

Afkomst is niet alleen iets wat achter je ligt. Het is ook iets wat zich steeds opnieuw aan je openbaart. Een verhaal dat je opnieuw leest, met andere ogen, vanuit een andere fase van je leven.

Hoe meer ik me verdiep in mijn eigen achtergrond, hoe meer ik besef dat identiteit niet statisch is. Je kunt terugkijken zonder terug te willen. Je kunt vragen stellen zonder alle antwoorden te hebben. Je kunt je verbonden voelen met een geschiedenis en tegelijkertijd onderzoeken welke plaats die geschiedenis in jouw eigen leven krijgt.

What's in a name?

Ik heb altijd van Shakespeare gehouden. Vooral van Romeo and Juliet.

What's in a name?

Juliet stelt de vraag naar een naam die zoveel meer is geworden dan een naam. Een woord dat verbonden raakt met afkomst, familie, verwachtingen en een geschiedenis waar je zelf niet om hebt gevraagd.

Die vraag raakt me tot in mijn tenen.

Wat betekent een naam? Wat vertelt hij over waar je vandaan komt? En wat gebeurt er wanneer je begint te onderzoeken wat die naam voor jou betekent?

Mijn eigen zoektocht raakt ook aan mijn Indische en Chinese wortels en aan de Nederlandse koloniale geschiedenis. Een geschiedenis die niet losstaat van de namen, verhalen en verhoudingen die generaties lang zijn doorgegeven.

Ik ben nog steeds aan het onderzoeken wat die geschiedenis voor mij betekent en hoe ik me ertoe wil verhouden.

Maar ik weet wel dat ik bewust wil kiezen wat ik meeneem.

Loslaten betekent voor mij niet dat ik vergeet waar ik vandaan kom. Het betekent dat ik zelf wil bepalen wat ik meeneem naar waar ik naartoe ga.

Daar zit voor mij een verschil.

Je afkomst erkennen betekent niet dat je jezelf er volledig door hoeft te laten definiëren. En je eigen weg kiezen betekent niet dat je het verleden moet uitwissen.

Het gaat om de ruimte daartussen. De ruimte om vragen te stellen, opnieuw betekenis te geven en te besluiten wat je wilt voortzetten.

Een naam kan je verbinden met een geschiedenis, maar hij hoeft niet je hele toekomst te bepalen.

Een naam, een stem

Ik werk als kunstenaar onder de naam VANESSA.

In mijn werk beweeg ik me tussen beeldende kunst, fotografie, grafische composities, poëzie, spoken word, dans, performance en digitale animatie. Ik schrijf, onderzoek en experimenteer. Verschillende vormen, maar vaak dezelfde drijfveer: zichtbaar maken wat anders onopgemerkt blijft.

Wat mij bezighoudt, is vaak wat nog geen plek heeft gekregen. Wat niet wordt uitgesproken. Wat verkeerd wordt begrepen. Wat mensen wel voelen, maar niet altijd onder woorden kunnen brengen.

Soms kan een beeld iets zeggen waarvoor taal tekortschiet. Soms kan een gebaar een gesprek openen dat anders niet zou plaatsvinden. En soms heb je juist woorden nodig om te onderzoeken wat een beeld bij je heeft losgemaakt.

Ik ben geïnteresseerd in de manier waarop betekenis ontstaat. Hoe een beeld, een verhaal of een symbool zich door de wereld beweegt. Hoe mensen er hun eigen ervaringen in herkennen. En hoe iets dat klein begint, kan uitgroeien tot een middel om mensen met elkaar te verbinden.

Dat is een rode draad in mijn werk: zoeken naar manieren om zichtbaar te maken wat gezien moet worden, zonder vooraf altijd te weten welke vorm daarvoor nodig is.

Ik weet niet of mijn creativiteit ooit in één definitie zal passen. Ik blijf verbanden leggen, vragen stellen en nieuwe vormen onderzoeken. Soms begrijp ik pas achteraf waarom verschillende lijnen in mijn leven elkaar kruisen.

Zoals die vlinder op het suikerzakje.

Een naam. Een beeld. Een woord.

En ergens daartussen de vrijheid om zelf betekenis te geven aan wie je bent.

Van een persoonlijk verhaal naar een gedeeld gebaar

VVOLF is voor mij een plek waar verschillende lijnen samenkomen. Mijn kunstenaarschap, mijn nieuwsgierigheid naar mensen en hun verhalen, mijn behoefte om maatschappelijke vraagstukken zichtbaar te maken en mijn overtuiging dat creativiteit iets in beweging kan zetten.

Het is niet ontstaan vanuit één discipline of één vastomlijnd plan. Het is gegroeid vanuit vragen, ontmoetingen, beelden en ervaringen. Vanuit het zoeken naar manieren om aandacht te vragen voor wat te vaak buiten beeld blijft.

Een belangrijk onderdeel daarvan is het Change Signal: het handgebaar dat binnen VVOLF wordt ingezet om bewustwording en solidariteit rond geweld zichtbaar te maken.

Een hand kan spreken zonder woorden. Een eenvoudig gebaar kan een vraag oproepen, herkenning teweegbrengen of iemand laten voelen dat diegene er niet alleen voor staat.

Maar een symbool verandert de wereld niet vanzelf.

Het krijgt betekenis door de mensen die het gebruiken, door de gesprekken die erop volgen en door de bereidheid om verder te kijken dan het gebaar zelf. Bewustwording vraagt ook om verantwoordelijkheid. Om luisteren, handelen en de patronen durven onderzoeken die ervoor zorgen dat geweld, uitsluiting en grensoverschrijdend gedrag blijven bestaan.

Daarom gaat VVOLF voor mij over meer dan één handgebaar of één campagne. Het gaat over de ruimte die we elkaar geven om gezien en gehoord te worden. Over de verhalen die we doorgeven, de patronen die we durven te doorbreken en de verandering die mogelijk wordt wanneer we niet langer wegkijken.

Kunst kan daarbij een andere ingang bieden. Niet omdat een kunstwerk alle antwoorden geeft, maar omdat het ons anders kan laten kijken. Omdat het iets voelbaar kan maken voordat we precies begrijpen wat het met ons doet. Omdat het ruimte kan openen voor een gesprek dat anders misschien nooit was begonnen.

Een suikerzakje met een vlinder. Een datum die steeds meer betekenis krijgt. Een naam die vragen oproept. Een hand die een signaal geeft.

Op het eerste gezicht losse elementen. Tot je begint te zien wat ze met elkaar verbindt.

What's in a name?

Niet alles. Een naam kan een begin zijn, maar vertelt nooit het hele verhaal. We zijn ook wat we onderzoeken, wat we creëren, wat we doorgeven en wat we besluiten anders te doen.

Ik blijf zoeken, maken en verbinden. Vanuit liefde, vanuit creativiteit en vanuit de behoefte om iets zichtbaar te maken wat ertoe doet.

Mijn naam is VANESSA.

En VVOLF is een van de vormen waarin ik die zoektocht met de wereld deel.

En nu verder

De voorbereiding op mijn volgende stap als kunstenaar bracht me ertoe opnieuw stil te staan bij mijn werk, mijn naam en wat ik wil laten zien.

Nu is het tijd om weer te gaan maken. Om te blijven onderzoeken, nieuwe verbanden te leggen en te ontdekken welke vormen mijn ideeën kunnen aannemen.

Is dat niet wat creativiteit is? Niet wachten tot alles duidelijk is, maar verdergaan terwijl je nog aan het ontdekken bent?